بفعل آيند و اعتراف جوارح و استقامت مزاج حاصل گردد فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها اشاره بدين است و علم اليقين به مرتبه عين اليقين و حق اليقين رسد و ازاين‌جهت در تنزيل امر بفكر و نظر و تفكر مؤكد است و متفكر ممدوح أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . « حقيقت » محل غلط و مجال ضلال همين ادراك ادراك است كه نسبت وجود با عدم يعنى ظهور در مظاهر محل امور عدمى و اعتباريست آن‌چنان‌كه در تمثيل صورت و آينه گفته شد و اختلاف امم و شعب مذاهب و جهل مركب از اين مقام است وَ إِذا ذُكِّرُوا لا يَذْكُرُونَ و اختلاف را با ادراك فطرى راه نيست كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ . تمثيل چون آتش در سنگ و آهن و ميوه در درخت و دانه و آب در زمين و صفا در آهن علم در عقل و ايمان در نفس مركوزند و اخراج آن را اسبابى است آينه علم را جز تذكر نيست وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ . حقيقت آن‌چنان‌كه نفس ادراك كه معرفت است مقتضى عبادات اضطرارى